Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939
O pomniku
Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 w Toruniu znajduje się w Parku Pamięci przy ul. Uniwersyteckiej. Monument, zaprojektowany przez Zbigniewa Mikielewicza, upamiętnia tysiące ofiar masowych egzekucji dokonanych przez Niemców na początku II wojny światowej.
Choć pierwotnie (według planów z 2008 roku) obiekt miał stanąć w Gdańsku, w 2017 roku z inicjatywy Marszałka Piotra Całbeckiego zdecydowano o jego budowie w Toruniu, przedwojennej stolicy województwa Pomorskiego. Uroczyste odsłonięcie nastąpiło 6 października 2018 roku, w okolicach rocznicy urodzin dr. Józefa Władysława Bednarza, bohaterskiego dyrektora zakładu w Świeciu, który zginął wraz ze swoimi pacjentami.
Forma pomnika w przejmujący sposób oddaje tragizm wydarzeń z 1939 roku. Monument kształtem przypomina rozstrzelany dom, z którego wyrwano fragmenty ścian. Na bryle wyryto nazwy około 400 miejscowości, będących niemymi świadkami kaźni obywateli II RP. Serce pomnika stanowi urna z ziemią pobraną z miejsc kaźni przez harcerzy ZHP i ZHR z całego regionu.
Do budowy monumentu wykorzystano kamienne bloki sprowadzone z Brazylii i Indii. Całość założenia uzupełnia tablica informacyjna z wymownym fragmentem wiersza Zbigniewa Herberta Pan Cogito o potrzebie ścisłości, podkreślającym obowiązek pamięci o każdej z ofiar.
Inskrypcja
PAMIĘCI OFIAR ZBRODNI POMORSKIEJ 1939 W TYM MIEJSCU ZNAJDUJE SIĘ ZIEMIA Z DOŁÓW ŚMIERCI Z 399 MIEJSCOWOŚCI PRZEDWOJENNEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO W KTÓRYCH OKUPANT NIEMIECKI ZAMORDOWAŁ OKOŁO 30 TYSIĘCY OBYWATELI II RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ALEKSANDROWIEC ALEKSANDROWO AMERYKA BACHORCE BACHOTEK – BRZEZINKI BĄGART BAGNO BALCZEWO BANINO BARCIN BĄCZEK BIAŁA GM. WEJHEROWO BIAŁE BŁOTA BIAŁOBŁOTY BIAŁOCHOWO BIAŁY BÓR BIELCZYNY BIESZKOWICE BIETOWO GM. LUBICHOWO BŁĘDOWO BOBOWO BOGUSZEWO BOJANOWO BOLSZEWO BORKOWO BOROWO BORÓWNO BORZECHOWO BRATIAN BRODNICA BRUDZAWKI BRUDZAWY BRZEŹNO BRZOZA BURSZTYNOWO BUSZKOWO BUŚNIA BYDGOSZCZ BYDGOSZCZ FORDON „DOLINA ŚMIERCI” BYSZEWO CHEŁMŻA CHMIELEWISKA CHOJNICE „DOLINA ŚMIERCI” CHRÓSTOWO CIECHOLEWY CIERPICE CIĘŻKOWO CZARNA WODA CZARNOWO CZARNYLAS CZERNIKOWO DĄBLIN DĄBROWA DĄBROWA BISKUPIA DĄBROWA CHEŁMIŃSKA DĄBRÓWKA DĄBRÓWKA KRÓLEWSKA DĄBRÓWKA KUJAWSKA DĄBRÓWKA SŁUPSKA DĘBOGÓRA DĘBOWA GÓRA DĘBOWA ŁĄKA DOBRCZ DOBROMIERZ DOMATOWO DORPOSZ SZLACHECKI DWORZAKOWO DWORZYSKO DZIEWA DŹWIERZCHNO EGIERTOWO GAWRONIEC GDYNIA GLINNO WIELKIE GNIEWKOWO GODZIĘBA GOŁĘBIEWKO GOŁĘBIEWO GORĘCZYNO GORZUCHOWO GORZEŃ GORZĘDZIEJ GOSTOMIE GOSTYCYN GOŚCININO GÓRKA KLASZTORNA GÓRKI DĄBSKIE GÓRNA GRUPA GÓRSK GRABOWO KOŚCIERSKIE GROCHOL GROMADNO GRUCZNO GRUDZIĄDZ GRUDZIĄDZ – KSIĘŻE GÓRY GRZMIĄCA GRZYBOWSKI MŁYN HORNIKI DOLNE INOWROCŁAW JABŁONOWO POMORSKIE JABŁONOWO JANUSZKOWO KUJAWSKIE JACEWO JAROSZEWY JASTRZĘBIE JEDWABNA - PIŃCZATA JORDANOWO JÓZEFOWO GM. KCYNIA JÓZEFKOWO JÓZEFKOWO GM. PŁUŻNICA KALISKA KARCZEMKA KARCZEMKI KARPNO KARNKOWO KAROLEWO G. WIĘCBORK KARTUZY KCYNIA KIEŁPINO KIERWAŁD KITNÓWKO KIJASZKOWO KLAMRY KLEPARY KOBYLE KOBYSEWO KOCEWKO KOKOSZKOWY KOLNO KOMIEROWO KONOJADY KOPYTKOWO KORNATOWO KORONOWO – SREBRNICA KOWAL KOWALEWO POMORSKIE KOWALEWKO KRAJENKI KRĄG KROJANTY KRÓLIKOWO KSIĄŻKI KURKOCIN LAS BALCZEWSKI LAS WITNIK – LEŚNA JANIA LASY KALISKIE LEMBARG LEŚNIEWO LESZYCE LEŹNO LINIEWO LINOWO LIŃSK LIPNO LIPNIKI SZLACHECKIE LIPUSZ LISEWO LISNOWO LISÓWKO LUBAŃ LUBAWA LUBICHOWO LUBICZ LULKOWO LUSZKÓWKO LUZINO ŁABISZYN ŁAGIEWNIKI ŁASIN ŁAŻYN ŁEBIEŃSKA HUTA ŁOCHOWO ŁOPATKI ŁOBŻENICA ŁUBIANA ŁUKOWO ŁYNIEC MALENIN MAŁA KLONIA MAŁE CZYSTE MAŁE ŁUNAWY MAŁE WALICHNOWY MAŁKI MAŁKOWO MAŁY KOMORSK MAŁY MĘDROMIERZ MARUSZA MAZOWSZE MEŁNO MESTWINOWO MGOWO MIROTKI MŁYNIEC MNISZEK MOCHLE MORZESZCZYN NAJMOWO NAKŁO NICPONIA NIELUB NIEWIEŚCIN NIEŻURAWA NIEŻYWIĘĆ NOGAT NOWA CHEŁMŻA NOWACZKOWO NOWA KARCZMA NOWA WIEŚ GM. JABŁONOWO NOWA WIEŚ WIELKA NOWE DOBRA NOWE MIASTO LUBAWSKIE NOWY MŁYN NOWY ŚWIATNOWY WIEC OBIELEWO OLEK ORLE OSIE OSIECZEK OSIECZYNA OSIEK OSIEK WIELKI OSIELSKO OSÓWIEC OSTROMECKO OSTRÓW ŚWIECKI PAPARZYN PAPROS PARCHANIE PAROWA PŁUTOWSKA PARSKI PARTĘCZYNY PATEREK PELPLIN PĘPOWO PIAŚNICA PIECE PIECKI PIOTROWO PLUSKOWĘSY PŁONKOWO PŁUTOWO PNIEWITE PODLASKI PODWIESK POGÓDKI POKRZYDOWO POLICHNO POŁĘCZYNO POMIECZYNO POMIECZYŃSKA HUTA PRZEDBOJOWICE PRZODKOWO PRĄDOCIN PRZESŁAWICE PRZETOCZYNO PRZYŁĘKI PUCK RACINIEWO RADOJEWICE RADOMICE RADZICZ RADZIM RADZIM ZAREMBA RAFA RAJKOWY RAK (LAS SKRWILEŃSKI) RESKOWO RESZKI ROBAKOWO ROKOCIN ROTEMBARK ROŻNIATY RUDA RUDZKI MOST RUMIA RUSINOWO RYPIN RYTEL RYWAŁD RYNARZEWO RZĘCZKOWO SADKI SALNO GM. GRUTA SARNOWO SEROCK SĘPÓLNO KRAJEŃSKIE SIPIORY SILNO SITNO SKARBIEWO GM. KORONOWO SKARSZEWY SKIBICE SKÓRCZ SKRWILNO SŁOŃSKO SŁUPÓWEK SŁUPÓWKO SMOGORZEWO SOLEC KUJAWSKI SMONINO SOŚNO STARA RUDA STAROGARD GDAŃSKI STRYCH STARKOWA HUTA STAROGRÓD SŁUP MŁYN LUB SŁUPSKI MŁYN STARE BŁONOWO SUBKOWY SUMÓWKO SWARZEWO SZADŁOWICE SZCZEPANKI SZUBIN SZUMIĄCA SZCZUTKI SZPĘGAWSK ŚWIECIE N. OSĄ ŚWIECIE N. WISŁĄ ŚWIEKATOWO TARGOWISKO TCZEW TERESPOL TORUŃ – BARBARKA TORUŃ TRZCIŃSK TRYSZCZYN TUCHOLA TUPADŁY TURLEJEWO TWARDY DÓŁ UCIĄŻ WABCZ WAŁDOWO WAŁDOWO SZLACHECKIE WAŁOWNICA WARLUBIE WARSZEWICE WĄBRZEŹNO WĄDZYN WĄGLIKOWICE WEJCHEROWO WERONIKA WĘGROWO WĘTFIE WICHROWICE WIDUŃ WIELKA KLONIA WIELKA WIEŚ – WŁADYSŁAWOWO WIELKIE LNISKA WIELKIE ŁUNAWY WIEWIÓRKI WIĘCBORK WITOWICE WŁOCŁAWEK WNORZE WOLA WOLENTAL WROCKI WYCINKI WYPALENISKA WYRZYSK WYSIN WYSOKA WYSZECINO ZAJEZIERZE - ŚWIĘTOKRZYŻ ZAROŚLE ZBLEWO ZGNIŁOBŁOTY ZIELNOWO ZŁAWIEŚ MAŁA ZŁOTNIKI KUJAWSKIE ZWIERZYNEK ŻURAWKI ŻAGNO ŻALNO ŻELISTRZEW I INNE NIEZNANE MIEJSCA EGZEKUCJI
