Kamień pamiątkowy Dowódców Okręgu Pomorskiego ZWZ-AK
O pomniku
Obiekt małej architektury o charakterze memorialnym, upamiętniający dowódców Okręgu Pomorskiego, Związku Walki Zbrojnej oraz Armii Krajowej, działających w okresie II wojny światowej.
Obelisk stanowi trwałe upamiętnienie osób pełniących funkcje dowódcze w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego na obszarze Pomorza, które w czasie okupacji niemieckiej zostało włączone do III Rzeszy. Upamiętnieni dowódcy (Józef Ratajczak, Rudolf Ostrihansky, Jan Pałubicki, Franciszek Trojanowski i Józef Chyliński) prowadzili działalność konspiracyjną obejmującą organizację struktur podziemnych, działania wywiadowcze, sabotażowe oraz przygotowania do wystąpienia zbrojnego.
Kamień pełni funkcję miejsca pamięci narodowej oraz elementu dziedzictwa historycznego. Wykorzystywany jest w celach edukacyjnych i podczas uroczystości rocznicowych, w szczególności związanych z historią Polskiego Państwa Podziemnego oraz walki o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
Co roku (27 września) obchodzone są tam uroczystości z okazji Dnia Polskiego Państwa Podziemnego. Obok placu, w kamienicy przy ul. Warszawskiej 8, mieściła się siedziba dowództwa pomorskiej AK.
Inskrypcja
„PRZYSIĘGAM BYĆ WIERNYM OJCZYŹNIE [...] I STAĆ NA STRAŻY JEJ HONORU I O WYZWOLENIE JEJ Z NIEWOLI WALCZYĆ [...] AŻ DO OFIARY Z ŻYCIA.” MJR JÓZEF RATAJCZAK PS. KAROL (1897–1942) PPŁK RUDOLF OSTRIHANSKY PS. AURELIUSZ, LUDWIK, GAWEŁ (1895–1963) PPŁK JAN PAŁUBICKI PS. GROM, JANUSZ, PIORUN (1897–1982) MJR FRANCISZEK TROJANOWSKI PS. FALA, TORUŃCZYK, TROJAŃCZYK (1899–1957) PPŁK JÓZEF CHYLIŃSKI PS. KAMIEŃ, REKIN, WICHER (1904–1985) W HOŁDZIE DOWÓDCOM OKRĘGU POMORSKIEGO ZWZ–AK TORUŃ, WRZESIEŃ 2008 R.
