Tony Halik
Biografia
Tony Halik, urodzony 24 stycznia 1921 roku w Toruniu jako Mieczysław Antoni Halik, a zmarły 23 maja 1998 roku w Warszawie, był jednym z najsłynniejszych polskich podróżników, dziennikarzy, pisarzy, fotografów oraz operatorem filmowym i reżyserem filmów dokumentalnych. Swoje dzieciństwo spędził na ziemi chełmińskiej i w Toruniu, gdzie uczył się w męskim gimnazjum, z którego został jednak karnie wydalony za ucieczkę na flisacką wyprawę Wisłą do Gdańska. Maturę zdał ostatecznie w Płocku, a wybuch drugiej wojny światowej zastał go poza granicami kraju. Losy wojenne Halika były niezwykle skomplikowane i przez lata obrosły legendami, które on sam chętnie podsycał, jednak dokumenty historyczne wskazują, że po przymusowym wcieleniu do niemieckiego Wehrmachtu zdezerterował we Francji i dołączył do francuskiego ruchu oporu. Za swoją bohaterską postawę i walkę z okupantem został uhonorowany prestiżowym francuskim Krzyżem Wojennym. Pod koniec wojny służył również jako mechanik w Polskich Siłach Powietrznych w Wielkiej Brytanii w ramach dywizjonów trzysta i trzysta trzy. Po zakończeniu działań wojennych i powrocie do Francji ożenił się z Francuzką Pierrette Andrée Courtin, z którą w 1948 roku wyemigrował do Argentyny, gdzie uzyskał tamtejsze obywatelstwo, a w urzędowych dokumentach zaczął figurować jako Antonio Halik.
W Ameryce Południowej rozwinął na wielką skalę swoje pasje eksploracyjne i reporterskie, otwierając w Buenos Aires studio fotograficzne, szkołę nurkowania oraz pracując jako pilot. Kamieniem milowym w jego podróżniczym życiu była trwająca ponad cztery lata wyprawa jeepem z Ziemi Ognistej na Alaskę, którą odbył wspólnie z żoną w latach pięćdziesiątych. Pokonali wówczas trasę liczącą ponad sto osiemdziesiąt tysięcy kilometrów przez bezdroża obu Ameryk, a w trakcie tej ekstremalnej podróży narodził się ich syn Ozana, nazwany tak na cześć indiańskiego wodza, który wcześniej uratował Halikowi życie. Sukces tej ekspedycji przyniósł mu międzynarodowy rozgłos i otworzył drzwi do wieloletniej pracy dla amerykańskiej stacji telewizyjnej NBC, dla której jako korespondent na Amerykę Łacińską filmował kluczowe i często niebezpieczne wydarzenia polityczne, w tym rewolucję na Kubie czy zamachy stanu. W latach siedemdziesiątych jego życie osobiste i zawodowe uległo całkowitej odmianie, gdy podczas realizacji jednego z wywiadów poznał polską podróżniczkę i dziennikarkę Elżbietę Dzikowską. Znajomość ta szybko przerodziła się w głębokie uczucie oraz stały związek partnerski i twórczy, co skłoniło Halika do rozwodu z pierwszą żoną i powrotu do Polski w 1976 roku.
Wspólnie z Elżbietą Dzikowską stworzył dla Telewizji Polskiej legendarne programy podróżnicze, z których największą sławę przyniósł im kultowy cykl Pieprz i wanilia. Program ten przez ponad dwadzieścia lat bił rekordy popularności i dla milionów Polaków żyjących w szarej rzeczywistości PRL stanowił jedyne okno na egzotyczny, niedostępny świat. Podczas wspólnych ekspedycji para dotarła do setek niezwykłych miejsc, a w 1976 roku znaleźli się w grupie pierwszych Europejczyków, którzy dotarli do ruin zaginionej stolicy ostatniego władcy Inków, Vilcabamby. Tony Halik był niezwykle płodnym twórcą, autorem kilkunastu poczytnych książek podróżniczych oraz ponad trzystu filmów dokumentalnych. Wyróżniał się ogromnym szacunkiem do rdzennych kultur, zwłaszcza Indian, wśród których spędził wiele miesięcy i których tradycje zawsze starał się chronić i dokumentować. Swoją niezwykłą, pełną przygód i zwrotów akcji drogę życiową zakończył w Warszawie, a jego grób znajduje się na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Po jego śmierci Elżbieta Dzikowska spełniła wolę podróżnika i przekazała jego ogromną, unikalną kolekcję pamiątek, broni, masek oraz egzotycznych eksponatów do jego rodzinnego Torunia, gdzie w 2003 roku uroczyście otwarto Muzeum Podróżników imienia Tonyego Halika.
Źródło:
Muzeum Okręgowe w Toruniu
Wikipedia