Zbigniew Lengren
Biografia
Zbigniew Lengren, urodzony 2 lutego 1919 roku w Tule nad rzeką Upą w ogarniętej rewolucją bolszewicką i wojną domową Rosji, a zmarły 1 października 2003 roku w Warszawie, to wybitny polski satyryk, grafik, rysownik oraz jeden z pionierów powojennego komiksu prasowego w Polsce. Przez większość swojej kariery zawodowej był związany z krakowskim tygodnikiem Przekrój, na łamach którego przez kilkadziesiąt lat publikował niezwykle popularną serię rysunkową opowiadającą o przygodach Profesora Filutka i jego wiernego psa Filusia, przy czym debiutancki odcinek tej opowieści ukazał się w sto czterdziestym siódmym numerze pisma w lutym 1948 roku. Artysta ten tworzył również znakomite karykatury, aforyzmy, fraszki, plakaty filmowe, ilustracje książkowe i prasowe, a także projekty scenografii teatralnych.
Dzieciństwo spędził w Toruniu, gdzie jego rodzina mieszkała u zbiegu ulic Piekary i Różanej. Jego ojciec, Juliusz Lengren, był Szwedem i pracował jako przedstawiciel znanej telefonicznej firmy Ericsson, która zakładała w mieście nowoczesne linie telefoniczne. Z tego powodu młody Zbigniew aż do szesnastego roku życia posiadał szwedzkie obywatelstwo. Po przedwczesnej śmierci Juliusza, matka przyszłego artysty, Lucyna, wyszła ponownie za mąż za szanowanego mecenasa Monne. W 1938 roku Zbigniew Lengren pomyślnie ukończył toruńskie Gimnazjum imienia Mikołaja Kopernika, a następnie złożył oficjalne podanie o przyjęcie na studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Ambitne plany edukacyjne i rozpoczęcie nauki zostały jednak brutalnie przerwane przez wybuch drugiej wojny światowej. Młody rysownik został powołany do czynnej służby w Wojsku Polskim i wziął czynny udział w wojnie obronnej września 1939 roku, podczas której niefortunnie dostał się do niemieckiej niewoli, spędzając większość wojennych lat w obozach jenieckich oraz więzieniach.
Po zakończeniu działań wojennych, w grudniu 1945 roku, powrócił do Torunia, gdzie podjął studia malarskie na Wydziale Sztuk Pięknych nowo utworzonego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Ponieważ naukę od samego początku musiał godzić z intensywną pracą zawodową, oficjalny dyplom ukończenia studiów wyższych otrzymał dopiero 30 czerwca 1951 roku. Jako utalentowany karykaturzysta zadebiutował jeszcze w trakcie wojny, w 1944 roku na łamach konspiracyjnego czasopisma Stańczyk, by już od 1946 roku związać swoje losy zawodowe ze wspomnianym Przekrojem. Warto zauważyć, że wykreowany przez niego pies Filuś bywa w literaturze i pamięci czytelników niesłusznie utożsamiany bądź mylony z Fafikiem, innym legendarnym czworonogiem z łamów tego samego pisma, który w rzeczywistości był prywatnym psem Mariana Eilego, redaktora naczelnego tygodnika w latach 1948 do 1969.
Oprócz flagowej współpracy z Przekrojem, Zbigniew Lengren stale publikował swoje prace w wielu innych prestiżowych czasopismach, w tym w Szpilkach, Świecie, Trybunie Robotniczej oraz, od lutego 1994 roku, w polskiej edycji miesięcznika Playboy. Dał się poznać jako wybitny ilustrator książek, tworząc rysunki między innymi do uwielbianej przez najmłodszych serii Hugh Loftinga o fascynujących przygodach doktora Dolittle. Projektował również plakaty do znanych filmów kinowych, takich jak Zaporożec za Dunajem czy Złodzieje i policjanci. Poza sztukami wizualnymi rozwijał z powodzeniem pasję literacką, pisząc pełne humoru i wdzięku wiersze dla dzieci, utwory satyryczne, zbiory Drobiazgi spod pióra oraz liczne fraszki. Był postacią niezwykle wszechstronną, angażującą się w produkcje telewizyjne poprzez współtworzenie popularnych programów rozrywkowych Telemele i Żartoteka, a także zajmującą się teatrem satyrycznym, recytacją oraz profesjonalną konferansjerką.
W życiu prywatnym był mężem Zofii, urodzonej w 1919 i zmarłej w 1989 roku, która w czasie wojny służyła jako oddana pielęgniarka i sanitariuszka. Para doczekała się dwojga dzieci, syna Tomasza, zmarłego w 2008 roku reżysera i aktora, oraz córki Katarzyny, pracującej w branży artystycznej jako scenograf i kostiumolog. Ich wnuczka Klara Syrewicz, będąca córką Katarzyny i kompozytora Stanisława Syrewicza, została znaną dziennikarką i redaktorką, pełniąc w latach 2006 do 2007 funkcję redaktora prowadzącego dodatków do Dziennika oraz Polska The Times, a w kolejnych latach pracując jako zastępca redaktora naczelnego miesięcznika Podróże.
Za swoją bogatą i wieloletnią działalność twórczą oraz społeczną Zbigniew Lengren został uhonorowany wieloma wysokimi odznaczeniami państwowymi i branżowymi. 12 stycznia 1955 roku otrzymał Medal dziesięciolecia Polski Ludowej, a 11 lipca tego samego roku przyznano mu Złoty Krzyż Zasługi. W 1977 roku, na specjalny wniosek samych dzieci, został kawalerem niezwykle prestiżowego Orderu Uśmiechu, z kolei w 1988 roku środowisko artystyczne doceniło go prestiżową nagrodą Złotej Szpilki z Wawrzynem. Przez wiele lat mieszkał w Warszawie przy ulicy Freta 34, a po śmierci spoczął w rodzinnym grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Pamięć o wybitnym satyryku została w szczególny sposób utrwalona w ukochanym przez niego Toruniu. W lutym 2005, dokładnie w 86 rocznicę urodzin rysownika, na toruńskim Rynku Staromiejskim uroczyście odsłonięto niewielką, niezwykle urokliwą kompozycję rzeźbiarską autorstwa Zbigniewa Mikielewicza. Kameralny pomnik upamiętnia toruńskie czasy Zbigniewa Lengrena i przedstawia sympatycznego psa Filusia, który wiernie trzyma w pysku charakterystyczny melonik profesora Filutka. Pilnuje przy tym opartego o latarnię parasola swojego legendarnego pana.