Władysław Dziewulski
Biografia
Władysław Dziewulski, urodzony 2 września 1878 roku w Warszawie, a zmarły 6 lutego 1962 roku w Toruniu, był wybitnym polskim astronomem oraz jednym z kluczowych organizatorów powojennego życia naukowego w Polsce. Pochodził z rodziny o głębokich tradycjach naukowych i artystycznych, jako syn fizyka i przyrodnika Klemensa Eugeniusza oraz Anieli z Krauzów. Edukację rozpoczął w Warszawie, gdzie w 1897 roku ukończył V Gimnazjum Klasyczne, po czym podjął studia matematyczno fizyczne na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Uczelnię tę ukończył w 1901 roku z wyróżnieniem w postaci srebrnego medalu i stopnia kandydata nauk. Swoje pierwsze kroki w pracy badawczej stawiał w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Obserwatorium imienia Jędrzejewicza, a w kolejnych latach pogłębiał wiedzę na stypendium w słynnym Obserwatorium Uniwersytetu w Getyndze, gdzie współpracował z Karlem Schwarzschildem nad wykorzystaniem technik fotograficznych do badania gwiazd. Od 1903 roku związał się zawodowo z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie, na którym w 1906 roku obronił pracę doktorską dotyczącą wiekowych perturbacji Marsa w ruchu planetoidy Eros, przygotowaną pod kierunkiem Maurycego Piusa Rudzkiego. Na krakowskiej uczelni uzyskał także habilitację w 1916 roku na podstawie rozprawy poświęconej fotograficznym wielkościom gwiazd w sąsiedztwie Bieguna Północnego.
Nowy etap w jego karierze rozpoczął się w 1920 roku, kiedy otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, a rok później uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. W Wilnie dał się poznać jako sprawny organizator, piastując funkcje dziekana Wydziału Matematyczno Przyrodniczego, rektora oraz prorektora tej uczelni, a także kierując tamtejszym obserwatorium astronomicznym. W życiu prywatnym od 1909 roku był mężem Jadwigi z Malinowskich, z którą miał syna Wacława oraz trzy córki, Jadwigę, Wandę i Anielę. Po dramatycznych wydarzeniach wojennych i ponownym zajęciu Wilna przez Armię Czerwoną w lipcu 1944 roku, profesor Dziewulski wraz z grupą wileńskich uczonych przeniósł się do Torunia, gdzie podjęto decyzję o utworzeniu nowego ośrodka akademickiego na Pomorzu. W ten sposób w 1945 roku stał się jednym z głównych współzałożycieli Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, pełniąc na nim funkcję prorektora w pierwszych latach jego istnienia, a także założycielem i dyrektorem Obserwatorium Astronomicznego w Piwnicach pod Toruniem. Wyrazem jego niezwykłej energii i dążenia do umiędzynarodowienia toruńskiej nauki było wydanie w czerwcu 1946 roku pierwszego powojennego czasopisma astronomicznego w kraju, zatytułowanego Biuletyn Obserwatorium Astronomicznego UMK w Toruniu, który rozesłano do dwustu placówek na całym świecie.
W pracy ściśle naukowej Władysław Dziewulski koncentrował się na mechanice nieba, astrofizyce oraz astronomii gwiazdowej, opracowując między innymi nowatorską metodę wyznaczania ruchów gwiazd w przestrzeni kosmicznej. Za swoje wybitne zasługi był wielokrotnie nagradzany i powoływany w skład najbardziej prestiżowych towarzystw naukowych, w tym Polskiej Akademii Umiejętności, Polskiej Akademii Nauk, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Towarzystwa Naukowego w Toruniu oraz Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego w Londynie. Był również współzałożycielem i drugim prezesem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego. W uznaniu jego dorobku państwo polskie odznaczyło go wieloma wysokimi orderami, w tym Krzyżem Oficerskim, dwukrotnie Krzyżem Komandorskim oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, a w 1955 roku przyznano mu Nagrodę Państwową drugiego stopnia. Na rok przed śmiercią, w 1961 roku, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu uhonorował go najwyższą godnością akademicką, nadając mu tytuł doktora honoris causa. Profesor spoczął na toruńskim cmentarzu świętego Jerzego, a jego imię nosi dziś między innymi toruńskie planetarium, ulica na Rubinkowie w Toruniu, krater na Księżycu oraz jedna z planetoid pasa głównego.